Święty Andrzej – kim był apostoł i dlaczego Andrzejki noszą jego imię

Co roku 29 listopada wieczorem lejemy wosk i ustawiamy buty, ale niewiele osób zastanawia się, kim właściwie był ten Andrzej, od którego imienia pochodzi nazwa zabawy. Dzieci pytają o to bardzo często – i słusznie, bo historia świętego Andrzeja jest ciekawa, a jednocześnie prosta do opowiedzenia.

W tym tekście zebraliśmy najważniejsze, pewne informacje o świętym Andrzeju: skąd pochodził, czym się zajmował, jakie symbole mu towarzyszą i dlaczego kraje takie jak Szkocja wybrały go na patrona. Na końcu znajdziesz wersję opowieści dla przedszkolaków i pomysły na rozmowę z dziećmi. Ogólną historię samego święta opisujemy w przewodniku Andrzejki – kiedy są i skąd się wzięły.

Kim był święty Andrzej? Najważniejsze fakty

Święty Andrzej należał do grona dwunastu apostołów, czyli najbliższych uczniów Jezusa. Wiemy o nim przede wszystkim z Ewangelii. Pochodził z Betsaidy, miejscowości nad Jeziorem Galilejskim, a razem ze swoim bratem Szymonem, nazwanym później Piotrem, łowił ryby. Ewangelia według świętego Jana opowiada, że Andrzej był wcześniej uczniem Jana Chrzciciela i należał do pierwszych osób, które poszły za Jezusem. To on przyprowadził do Jezusa swojego brata.

Rybak, który został „rybakiem ludzi”

Najbardziej znana scena z udziałem Andrzeja to powołanie nad brzegiem jeziora. Według Ewangelii Jezus zobaczył dwóch braci zarzucających sieci i powiedział, że uczyni ich „rybakami ludzi”. Bracia zostawili łodzie i poszli za Nim.

Dzieciom warto wyjaśnić to zdanie prosto: Andrzej przestał łowić ryby, a zaczął „łowić” ludzi – czyli opowiadać im o tym, co uważał za najważniejsze, i zapraszać ich do wspólnoty. To piękny przykład na to, że słowa mogą mieć znaczenie dosłowne i przenośne, podobnie jak przysłowia andrzejkowe.

Ewangelia według świętego Jana opisuje też inną scenę. Gdy wokół Jezusa zebrał się wielki tłum, który nie miał co jeść, to właśnie Andrzej zauważył chłopca z pięcioma chlebami i dwiema rybami. Z tej sceny rodzi się opowieść o rozmnożeniu chleba. Andrzej jest w niej kimś, kto dostrzega małe rzeczy i ludzi, na których inni nie zwracają uwagi.

Andrzej to ten, który zauważa: brata, którego warto przyprowadzić, i chłopca z koszykiem, od którego wszystko się zaczyna.

Krzyż świętego Andrzeja – skąd znak X?

Według tradycji święty Andrzej głosił Ewangelię w wielu krajach, a śmierć męczeńską poniósł w greckim mieście Patras. Przekaz mówi, że został przywiązany do krzyża w kształcie litery X. Od tego czasu taki krzyż nazywa się krzyżem świętego Andrzeja.

Ten znak można spotkać w codziennym życiu. Ukośny krzyż ustawia się przy przejazdach kolejowych, a biały krzyż na niebieskim tle widnieje na fladze Szkocji. Dla dzieci to świetna zabawa w detektywa: podczas spaceru albo jazdy samochodem można wypatrywać „krzyżyków świętego Andrzeja”.

Patron Szkocji, Grecji i rybaków

Święty Andrzej jest patronem wielu krajów i grup ludzi. Najbardziej znany jest jako patron Szkocji, gdzie dzień 30 listopada obchodzi się jako narodowe święto – St Andrew’s Day. Szkocka legenda opowiada o białym krzyżu na niebieskim niebie, który miał się ukazać przed bitwą. Warto przedstawiać tę historię dzieciom jako legendę, a nie fakt historyczny.

Andrzej jest również patronem Grecji, gdzie zginął, oraz Rumunii, a także rybaków i żeglarzy – co łatwo zapamiętać, skoro sam był rybakiem. Jego relikwie przechowywane są m.in. w katedrze w Amalfi we Włoszech oraz w Patras.

W Polsce wiele kościołów nosi wezwanie świętego Andrzeja. Jednym z najstarszych jest romański kościół świętego Andrzeja przy ulicy Grodzkiej w Krakowie. Jeśli mieszkacie w pobliżu kościoła pod tym wezwaniem, możecie go odwiedzić i poszukać wizerunku świętego z krzyżem w kształcie X. O tym, jak St Andrew’s Day wygląda w krajach anglojęzycznych, piszemy w tekście Andrzejki po angielsku.

Dlaczego Andrzejki noszą imię świętego Andrzeja?

Wspomnienie świętego Andrzeja przypada 30 listopada. W dawnej tradycji ważne było nie tylko samo święto, ale i wieczór przed nim – wigilia. Właśnie w wigilię świętego Andrzeja, czyli wieczorem 29 listopada, odbywały się wróżby. Stąd nazwa Andrzejki.

Dlaczego wróżono akurat tego dnia? Złożyło się na to kilka powodów:

• koniec roku obrzędowego – niedługo potem zaczynał się adwent, czas wyciszenia, w którym nie urządzano hucznych zabaw;
• długie, ciemne wieczory – koniec listopada sprzyjał tajemniczym spotkaniom przy świecach;
• opieka świętego – w polskiej tradycji ludowej Andrzej był uważany za opiekuna panien na wydaniu, dlatego to w jego wigilię dziewczęta pytały o przyszłego męża.

Warto podkreślić, że wróżby nie mają nic wspólnego z życiem samego apostoła. To zwyczaj ludowy, który przyczepił się do daty. Dziś Andrzejki są przede wszystkim wesołą zabawą, a ich najpopularniejsze elementy opisujemy w przewodniku Wróżby andrzejkowe.

Jak opowiedzieć dzieciom o świętym Andrzeju?

Przedszkolakom i uczniom klas 1–2 wystarczy krótka, obrazowa historia. Oto propozycja do przeczytania na głos:

Dawno, dawno temu nad dużym jeziorem mieszkał rybak Andrzej. Codziennie wypływał łodzią ze swoim bratem Piotrem i zarzucał sieci. Pewnego dnia nad brzeg przyszedł Jezus i zaprosił braci, żeby poszli z Nim. Andrzej zostawił łódź i ruszył w drogę. Wędrował do wielu krajów i opowiadał ludziom o dobroci. Andrzej miał dobre oczy – zauważał ludzi, których inni nie widzieli. Dziś jego znakiem jest krzyżyk w kształcie litery X, a w wieczór przed jego świętem, 29 listopada, bawimy się w Andrzejki.

Po opowieści zapytaj dzieci:

• Czym zajmował się Andrzej, zanim poszedł za Jezusem?
• Jak miał na imię jego brat?
• Jak wygląda krzyż świętego Andrzeja? Pokaż go rękami.
• Kogo ty możesz dziś „zauważyć” i komu pomóc?

Gotowe materiały andrzejkowe do drukuAndrzejki: Pakiet wróżb + Scenariusz Zajęć
Zobacz w sklepie Kwiecień Academy →Scenariusz zajęć andrzejkowych – „Maja i Sekrety Andrzejkowej Magii”
Zobacz w sklepie Kwiecień Academy →Dekoracja Andrzejki — plik PDF do druku
Zobacz w sklepie Kwiecień Academy →

Święty Andrzej na zajęciach – pomysły dla przedszkola i klas 1–4

Postać świętego Andrzeja łatwo wpleść w andrzejkowy dzień w przedszkolu czy szkole, niezależnie od tego, czy zajęcia mają charakter religijny, czy kulturowy.

• Rybacka sieć. Dzieci wycinają papierowe rybki, a z wełny tworzą sieć na tablicy. Na rybkach zapisujemy dobre życzenia dla kolegów.
• Mapa podróży. Z uczniami klas 3–4 zaznaczamy na mapie Izrael, Grecję i Szkocję – miejsca związane z apostołem. To dobra okazja do rozmowy o odległościach i dawnych podróżach pieszo i łodzią.
• Krzyżyk-detektyw. Szukamy liter X w gazetach i na znakach, liczymy je i zaznaczamy kolorem.
• Imieniny Andrzejów. Dzieci przygotowują laurki dla znanych sobie Andrzejów: tatusia, dziadka, sąsiada. To ciepły, rodzinny akcent święta.

Gotowe scenariusze całego andrzejkowego dnia znajdziesz w przewodniku Scenariusz Andrzejek w przedszkolu i szkole, a inspiracje dla nauczycielek – na blogu Kwiecień Academy w tekście Andrzejkowe tradycje.

Imieniny Andrzeja – życzenia i ciekawostki

Imię Andrzej jest w Polsce bardzo popularne, dlatego 30 listopada wiele rodzin świętuje podwójnie: wieczorem wróżby, a następnego dnia imieniny. Dzieci mogą przygotować proste, własne życzenia, na przykład:

Andrzeju, niech Ci każdy dzień przynosi pełną sieć dobrych chwil, a każda wróżba spełnia się tylko na wesoło!

Ciekawostką dla dzieci jest to, że we włoskim Andrea to imię męskie, a nie żeńskie. Takie odkrycia pokazują, że jedno imię wędruje przez wiele krajów – zupełnie jak sam apostoł.

Najczęstsze pytania

Przeczytaj też

• Andrzejki – kiedy są i skąd się wzięły
• Przysłowia andrzejkowe z wyjaśnieniem dla dzieci
• Andrzejki po angielsku – St Andrew’s Day
• Andrzejkowe tradycje – Kwiecień Academy

Źródła